Merkels en einen

Grou / Flânsum, 14 maaie 2020

Cees van der Meulen trof by ien fan syn kuorren yn Flânsum in merkelnêst oan op in strampel. Hy stjoerde in foto op en makke der in aardich ferhaaltsje by.

Noch net sa lang lyn waard hjir op dizze webside de fraach nei foaren brocht oft easteinen (krakeenden) ek wol yn kuorren briede.

Op de foto is te sjen dat in merkel plak socht hat op ien fan de strampelstokken.

As it op in striid oangean soe, tink ik dat de merkel it winne soe fan de ein. Merkels binne felle bistkes. Yn it ynstinkt fan de merkel sit blykber ynboud dat der mei snilen en sa sleept wurde moat. En as it even kin, dat it nêst los fan de wâl leit. Ekstra beskerming.

Prachtich fansels! Mar wêrom giet dy merkel net yn dy koer?

(Einen hearre ta de famylje Anas Platyrhynchos – swim- en grondeleinen, merkels hearre ta de famylje fan de wetterhintsjes Fulica atra, it binne dûkeintsjes. Neven en nichten fan besibbe famyljes) CvdM.

Einen, ljippen en wezelings

Grou, 11 maaie 2020

As it waar op in snein yn maaie yn in pear oeren omslacht fan simmer nei winter, dan siket in mins wat fordivedaasje yn ‘e hûs. Sa gong Cees van der Meulen op ‘e sneup nei nijsgjirrige ynformaasje oer einen.

Bygeand nijsgjirrige ynformaasje út eardere tiden. Ynteressant foar eineminsken, skriuwt Cees

It binne passaazjes oer einen út it deiboek fan Doeke Wijgers Hellema (1766-1856) te Wurdum. Tusken syn 55-ste en syn 90-ste libbensjier hat hy, nettsjinsteande ûnderskate funksjes yn it tsjerklike en maatskiplike libben kâns sjoen in deiboek by te hâlden, dat yn it oarspronklike hânskrift trettjin parten fan sa’n 200 bledsiden (is 2600 bledsiden) beslacht. H. Algra, âld-haadredakteur fan it Friesch Dagblad, hat ûnder it opschrift Kroniek van een Friese boer in blomlêzing út dit deiboek gearstald fan 445 pagina’s.

 10 februari 1838

Eenden                                                                                            

Wij hebben groot 60 eenden en moeten dezelve voeren, waartoe ik in den aanvang een zak boonen voor 55 stuivers kogt, eenigen tijd daarna een zak voor 3 gld. 15 stuivers, deze vervoerd zijnde een zak voor 3 gulden 5 stuivers, waarvan wij thans nog voederen. wij legden ons in den aanvang er op toe om de overtollige Erken te vangen, maar omdat zij wild waren, lieten zij zich maar niet vangen, en den eersten, welke wij vongen, waren schoon en vet, dog opvolgende wierden ze magerder, hoewel nog zeer goed in staat; van de 15 en 16 waren overtallig, welke wij van tijd tot tijd gedurende de vorst vingen, hebben wij in onze eigene huishouding geconsumeerd, welke met gekookte appels een aangename spijs verschaft.

10 april 1848

Kieviten, wezels en eenden

De kieviets eijeren worden niet overvloedig gevonden, de prijs was verleden Vrijdag 5 Centen min en meer. De schaarste van dit gevogelte alhier konnen wij niet aan de Wilstervangers, welke verleden herfst bij honderden gevangen hebben, toeschrijven, want zij waren alhier bij duizenden en thans overal verspreid; ook worden de kievieten hier en daar dood en verslonden gevonden. Er bestaan thans veel weeslingen, een boos en schadelijk ongedierte, welke bevorens op muizen aasden, maar omdat deze verdwenen zijn, op vogels enz. aazen. Schoon klein, weten zij zich van Eenden zelf meester te maken, zoo zat er onlangs één in een eendenkorf, welke de Eend, aldaar om eijers te leggen, aangevallen en gedood hadde. Ik heb opgemerkt dat zij de vogels, welke zij betrappen en verrassen, den hals afbijten en alzoo in een ogenblik dooden.

It is foar de lêzers fan de Strampelside faaks wol aardich om te witten dat it bouwurk op it omslach fan it boek de Wurdumerpoarte yn Ljouwert is. Oan ‘e ein fan de Wurdumer Dyk moat dy poarte stien hawwe, skriuwt Cees der noch by.

Praatsje

Holwert/Grou/ Wergea, 27 april

No’t de maaitiid losbrutsen is, komme oeral piken út de aaien. It is altiten wer de fraach hoefolle piken der oerbliuwe. Gjalt de Groot hat hiel wat kuorren útstean en meldt syn earste piken.
Yn in Praatsje, sa’t hy dat neamt, dielt hy syn befinings.

Hjoed de earste einepykjes út de koer.
Ik hearde de âldein noadzjen, kypjend om in hoekje seach ik noch krekt dat der noch fjouwer út de koer sprongen en mem sette mei har 8 pykjes slûpender wize nei de feart. It wie wer in wûnder en alles krige yn 5 minuten syn beslach.

Ik fandelje meast de aaien oant heal april mar dit eintsje sit els jier yn dy koer en ik ha har op 1 april mar briede litten.
Der binne no 13 kuorren mei aaien fan de 17 kuorren dy’t útstean.

Easteinen

Njonken de Wylde Ein is der noch in ein dy’t de oandacht fan Gjalt lûkt: de Eastein

De frou en ik wiene ferliene wike yn Poppenwier mei fekânsje. Ik rekke oan’t fytsen op sa’n e-bike fan myn soan. No dat is fansels in hearespul. Dat grutte lopen oer de Grienedyk by de Snitsermar. En wat no sa opfallend wie: der wiene in protte spantsjes Easteinen ( Krakeend).

Eastein

Ek twa dagen yn de Alde Feanen by Earnewâld mei in boat oer de wetters swalke. Ek gauris in spantsje Easteinen.
Yn ’t Swin by Reduzum kaam der ien sa slûch-slim út de reiden, dy sil wol fan aaien kommen wêze. Ik ha der net om socht, se binne sa gau ferballe.
Mar yn elts gefal folle mear as 15 jier lyn. 

Ik ha ien kear twa aaien fan in East-ein yn in einekoer hân. Se ha wat it model fan tjilling aaien mar dan wat grutter en griener. Nei dy twa aaien ha se de koer ferlitten. Ferballe.

Soene der rûnom mear Easteinen komme? Hjir by my yn Holwert wie it my net opfallen.
Se briede letter as de Wylde Ein wêrtroch de pykjes in gruttere oerlibbingskâns ha (fretten en dekking).

Mei freonlike groet, Gjalt

De Eastein (Mareca strepera) is in fûgel út it skaai fan de Smjunten. De fûgels út dit skaai hawwe in skoft yndield west by de gewoane Einen. De Eastein is dêrom ek wol te finen ûnder de namme Anas strepera. It skaai Mareca is lykwols op ‘e nij ynfierd.

De Eastein wurdt yn it Frysk ek wol oantsjut mei: Easterske EinGrietGryffûgelGrypfûgel as Ropein. (bron: Wikipedy)

Út de gegevens van Sovon docht bliken dat de Eastein yn tsjinstelling ta de Wylde Ein yn oantal tanimt. Oant 1960 wie de East-ein in seldsume briedfûgel. Dêrnei namen de oantallen en fersprieding sterk ta, krektlyk as yn de rest fan West-Europa. Dit kaam mei troch it ôfnimmen fan de briedgebieten yn East-Europa.

Bron: Sovon vogelatlas.nl

Cees van der Meulen sjocht yn it fjild ek geregeld Easteinen: Easteinen sjoch ik altyd wol ûnder Akkrum as we nei it fuotbaljen ride, mar oer briederij wit ik neat. Se binne fan nature skouwer as de gewoane ein.
Ik haw der nea fan heard dat East-einen wol yn kuorren briede.

Lolke van der Meer sjocht Easteinen geregeldwei opfleanen. Yndied folle mear as jierren lyn.

Ek by Lolke de earste piken: By de mûne 2 wike lyn piken, oaren stean op útkommen.

De oarloch by syn koer is ek noch net oer: Efterhûs moatte de piken der ek rap út: beide einen wolle briede en bliuwe mar plôkjen yn ‘e koer. Juster mei mear tou fêstbûn, oars dondert er yn it wetter.

Predaasje

Gjalt: Dit jier noch suver gjin predaasje. Twa kuorren dêr’t aaien út wei rekken. Tink de swarte krie, mar dy binne opromme.
Ha foar twa jier werom in protte lêst hân fan in stienmurd. Ha blik om in pear beammen slein, dat der kinne se no net mear by. Ek stean der 11 kuorren safier yn de sleat dat dit ûnrant dêr ek gjin kâns hat.

Lêste tiid sjocht Lolke mear predaasje troch rotten: Gean by de efterstok op nei de koer troch it begjingat fan ‘e koer. Wie ek yn Doniastate it gefal.

Oplossing Gjalt: Mei dy rotten. Ik hie in koer op in strampel yn de feart. Planke der hinne om by de koer te kommen. Op dy planke in grutte rotte klem set. Der al trije rotten yn fongen.

De flaaksboer fan Grou

Grou, 26 april 2020

Cees van der Meulen is in warber man. Op hege leeftiid begjint hy noch oan in nij berop: flaaksboer. Op in hoekje fan it folkstúnkompleks yn Grou hat hy in stikje grûn tabedield krigen om dêr flaaks te ferbouwen.

In einekoerflechter moat foarút tinke: wolle je fan’t winter (klaai)kuorren flechtsje, dan moat der no tocht wurde oan flechtmateriaal. De stelregel is dat flaaks op de 100ste die ynsiedde wurde moat, 100 dagen letter kin it dan rispe wurde. Reid kin simmerdeis en soms ek yn de hjerst noch wol skard wurde.

Dat Cees sette ein maart útein. Earst waard de grûn frije makke fan túch, doe is it freesd en dêrnei koe it bewurkjen fan de grûn fierder gean. De kluten waarden fyn makke en as lêste waard de grûn netsjes oanharke en flak makke. Cees is in krekt mantsje, dat kinne jimme wol sjen op de foto: de grûn leit der by as in swart biljertlekken.

Maar om it flaaks groeie te litten moat der ek focht by. Dat is mei de drûchte fan de lêste wiken wol in probleem. Mar Cees soe Cees net wêze as der net in oplossing wie. In kollege túnker hie in wetterpompke en mei in sleat fol wetter en wat ekstra slangen wie it drûchteprobleem gau oplost.

Alle dagen efkes sproeie en nei in lytse wike brûst it earste flaaks de grûn al út…

De put derút

Grou, 25 april 2020

Cees van der Meulen hat altiten in skerp each foar de natuer, benammen foar alles wat mei einen fan dwaan hat – dat soenen je ek net oars ferwachtsje fan in âld-skriuwer fan De Strampel. Wenjend oan it fredige Nij Djip, sa’t hy dat sels neamd, falt it each gauris op de einen dy’t dêr omhingje. Ja want sa kinne je it gedrach fan einen wol neame: faak sittend/sliepend op de wâl of op in houten steger. No seach hy in stikmannich jerken. Cees skriuwt dêroer:

Dizze fiif jerken ha de put derút. Se sitte te wachtsjen op de komst fan de piken by harren eintsje. It binne mannen dy’t ek skerp binne op eintsjes dy’t even fan de aaien komme. Dan giet it der faak raar om en de ta. Sommigen sizze, ja dat is de natuer. Oaren fine dat der fierstentefolle fan dy testoteronbomkes binne. Dy eintsjes binne de slachtoffers, sa fine se.

It is mar krekt mei wat foar in blik as je nei dit sa freedsume plaatsje sjogge. Miskien is it wol yn it moderne jargon: a man cave,  In plak der’t mannen elkoar treffe foar in mûltsje drinken en in smout ferhaal.  Mannen ûnder elkoar.

Op in oar plak yn Grou kamen trije jerken op besite yn de achtertún. Alle dagen komme in jerke mei in eintsje yn de fiver by Bonne Bruinsma, mar no hie de jerke twa oare jerken meinommen. Faaks om efkes sjen te litten wêr’t hy oerdeis geregeldc útspoeket mei syn eintsje.

Nei wat strideraasje oer en wer koenen hja it wer aardich fine en swommen in tiidsje fredich njonken elkoar yn de fiver. Miskien sieten der wol in pear jerken fan Cees by…

Einepiken telle

Dogge jimme al mei? Einepiken telle.

Sovon en Vogelbescherming wolle yn it jier fan de Wylde Ein safolle mooglik gegevens sammelje oer einepiken. 

It tal Wylde Einen is de ôfrûne tritich jier mei in tredde ôfnommen. It ôfnimmen fan it tal ynsekten – einepiken libje fan ynsekten – soe yn fan de oarsaken wêze kinne. 

Ek de predaasje is lykwols grut: hoarnskrobbers, krieën, ielreagers, kobben, snoeken, foksen, ratten, katten; se meie allegeare wol in jong einepykje.

Einepiken binne it meast kwetsber yn de earste trije wiken. As se dy leeftiid helje, dan oerlibje se meastentiids wol. De measten helje dat net.

Yn Nederlân binne noch sa’n twahûndert- oant trijehûnderttûzen briedpearen. Winterdeis kin dit oantal oprinne ta seishûndert- oant achthûnderttûzen, as ek einen út it East-Europa hjirhinne komme.

In ein kin tsien jier wurde. Om de soarte stabyl te hâlden hoege se yn haren hiele libben mar twa piken grut te bringen. Leaver fjouwer, want yn in echte winter wolle der noch wolris wat slachtoffers falle.

Fia de webside kuikenteller.org kinne de meldingen dien wurde.

Oarloch by de koer

Wergea, 19 april 2020

Einen kinne nuvere bisten wêze. It binne bytiden krekt minsken. Lolke van der Meer skriuwt oer in foarfal by ien fan syn kuorren yn Wergea.

Al 14 dagen dizze ein op ‘e koer. Hat ek aaien yn ‘e koer mar wurdt derút jage troch in oare ein dy’t der op sit te brieden.
Deistich oarloch, en tusken de beide jerken ek. De koer is stadichoan rampoai troch it striesmiten op ‘e koer.

Se hat in ûntychlike brieddrift. Sil my nij dwaan hoe’t dit ôfrint.

It libben giet troch

Grou, Twadde Peaskedei 13 april 2020.

It libben giet troch. Ek foar de einen.

Yn de els foar ús hûs oer oan it Nij Djip is dat goed te sjen. Dêr hingje twa fan myn kuorren. (foar de net-saakkundigen: fan reid en flaaks, klaaikuorren neame de kenners dy).

Op de rjochter koer sit it eintsje de pykjes dy’t noch yn de koer sitte, oan te moedigjen nei bûten te kommen.

It ‘moment suprême’ fan it ferlitten fan de feilige koer  hawwe we mist, mar it eintsje-mei-it-wite-boarst sil grif earne mei syn pykjes rûnswimme.

Dêr dogge wy as flechters fan de Strampel it foar. Mear pykjes, mear einen.

Cees van der Meulen
(Abbema 15, Grou)

Ynspeksje fan de koer

Grou, 12 april 2020

Yn in tiid fan corona virus en alle ûngerief dy’t dêrby heart, hoecht thúsbliuwen net altiten in straf te wêzen. It moaie waar mei in eigen mini-keukenhof, wat hintsjes en de fûgeltsjes meitsje it ferbliuw yn de achtertún tige noflik. As der dan ek noch in spantsje einen regelmjittich delstrykt yn de fiver makket dat it der allinnich mar moaier op.

Want sûnt in wike ha wy der in pear gasten by: in spantsje einen. Alle dagen binne se by de fiver te finen. Meastentiids sitte se te sliepen, as ôfwikseling swimme se wat en badderje der soms op los. Dan wer binne se efkes fuort. Wêr’t se dan hinne gean is net bekend, mar de koers is eins altiten rjochting Prinses Margrietkanaal.

Yn ‘e tún kinne je op in heale meter by se del rinne, dêr jouwe se neat om.
de oanwêzichheid fan it spantsje ropt ek in fraach op: as dy einen no ris langer bliuwe, soen in koer by de fiver dan ek wat wêze?
Yn de garaazje leit noch in koer. Dat, wa wit: faaks kin it noch wat wurde.

De koer lei der noch mar krekt, of de einen hienen der al belangstelling foar. De jerke rekke suver al wat oeral. It eintsje stuts nijsgjirrich it kopke yn de iepening, wylst je se tinken seagen: eartiids lei ik wolris aaien yn sa’n ding. Soe my dat no noch slachje? Oars wol in kreaze koer…fêst ien fan De Strampel…

It bleau lykwols by ynspektearjen mei de jerke dy’t tafersjoch hold. Hy hie al blike litten wol wat mear te wollen as allinnich mar selsskip hâlde.

Op it filmke is te sjen hoe’t it om en ta gie. Klik op it pylkje en it byld begjint te bewegen.

Middeis kaam de jerke nei in útstapke allinnich wer werom. Mei in sêft kweakjend lûd besocht hy it eintsje te roppen. Mar al wat der kaam, gjin eintsje. Dat de jerke wer fuort. Eefkes letter kaam hy werom en itselde ritueel. Wer gjin eintsje. Wy makken ús al ûngerêst; der sil dochs neat bard wêze?

Mar oan ‘e ein fan de middei kamen beiden wer oanfleanen en bedarren mei in plons yn de fiver. It duorre net lang of se leinen al wer te sliepen oan de râne fan de fiver.

Ien fan de twa sil wol in útstapke makke ha mei wa wit hokfoar aventoer.

Bonne Bruinsma

De ûnderfining fan Bouwe de Groot

Grou, 9 april 2020

Fan Bouwe de Groot kaam ûndersteand berjochtsje binnen dat hy graach diele wol mei oare leden fan De Strampel.

Afgelopen weken ben ik dagelijks in het veld, corona vrij, om eendeneieren te vinden voor een Palingvisser/-roker op bestelling voor een ouderentehuis.
Deze dagelijkse tochten, afgelopen week 20 km minimaal, langs slootkanten leveren mooie info op. 
De eerste Meerkoeteieren zijn er ook; heerlijk zijn deze, weet ik bij ondervinding.

Maar wat ik even wou vertellen: 3 weken terug waren verschillende eenden aan het broeden, maar de grote eierenaanwas nog moet komen; 9 van de 10 eenden zijn hier niet aan de leg en liggen gezamenlijk lekker te zonnen. Vanmorgen rondom Mantgum en Jorwerd vele stelletjes, geen eieren. 
Als deze komende weken gaan leggen zullen de jongen op mooie tijd uitkomen in Mei met veel gras en mugjes en vliegjes.
De eendenkorven: veel eieren rondom de boerderij enkele weken terug. Nu van de 10 korven maar 1 aan het broeden. Verschillende zijn opgehouden met leggen, dus korven maar leeg gehaald.

De enkele koude nachten vergezeld met heel veel droogte hebben voor een verandering  bij de eenden gezorgd en allen zijn massaal opgehouden met leggen in de wilde natuur.

Zomaar even mijn ervaringen

Groeten en beste paasdagen
Bouwe.

foto: argyf