“Se skite alles derûnder”

Grou, 10 oktober 2021

Sûnt in pear moanne swimme en rinne yn Grou einen dy’t wat oars binne as de gewoane doarpseinen. Se gedrage harren oars en se sjogge der ek oars út: hielendal wyt en guon ha in tûfke op de kop.

De seis einen hearre by in wenning oan it wetter. Se kinne sa it wetter yn en swimme dan soms einen fan hûs. Ek rinne se oer de dyk en twinge auto’s somtiden om te stopjen. Se komme ek rûnom by minsken op it hiem. Net elkenien is hjir like wiis mei; “se skite alles derûnder”, sa heart men bewenners klaaien.
Geregeld litte de einen harren hearre mei in lûd kweakjen, krekt wat oars as by wylde einen en doarpseinen.

Nei wat sykjen op ynternet soe it hjir gean moatte om de ‘Hollandse kwaker’. Op Wikepedia stiet it folgjende skreaun: De Hollandse kwaker is een klein gedomesticeerd eendenras, ook wel witte kwaker genoemd omdat een bekende variëteit wit van kleur is. De eend komt oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië en is een van de vele varianten van de pekingeend. Over de oorsprong van het ras zijn verschillende hypotheses. Het ras was al bekend in de 19e eeuw en zou van Hollandse oorsprong zijn of meegebracht door Hollandse zeevaarders uit China of Japan, al dan niet als fokproduct. In andere landen zijn ze bekend onder de namen Zwergente (de), Call duck (en) of Canard mignon (fr).

De tûf op de kop is ynfokt. Dat kin by elk eineras. Dizze frivoale fersiering is al hûnderten jierren bekend, sjoen de wite tûfeinen op de ‘hoenderhoven’ fan de 17e-ieuwske skilders Jan Steen en Melchior d’ Hondecoeter.

Der binne einen mei tûf en einen sûnder tûf; it pearjen fan tûfeinen smyt likegoed einen mei tûf as einen sûnder tûf op.

De ‘Hollandse kwaker’ waard eartiids in soad ynsetten by einekoaien. It lûde kweakjen fan dit ras koe de eigner fan de einekoai helpe by it lokjen fan wylde einen. De wylde einen waarden troch it koaikershûntsje nei de saneamde piip lokke, wernei’t de einen ‘de piip út gienen’ foar de poelier.

Earder is hjir alris wat skreaun oer einekoaien.

Troch op de ôfbyldings te klikken, komme se grutter op it skerm.

Twa tige gesellige dagen!

Grou, 28 septimber 2021

Yn it wykein fan 25/26 septimber organisearre Museum Warten yn grutte gearwurking mei skriuwer Gjalt de Groot in barren yn de foarm fan in Lêzersreuny nei oanlieding fan it sukses fan Gjalt de Groot syn boek ‘We strûpe derûnder’. Foar Srampelleden wie dit in mooglikheid om nei in lange tiid inoar werris te treffen. Sa’n 25 leden hienen harren opjûn.

Ien fan de twa Strampel-preammen

Twa preammen mei Strampelleden gienen sneontemiddei it wetter op om ferhalen oan te hearren fan Cees van der Meulen en Jan Oostenbrug oer it gebiet dêr’t de ferhalen yn it boek fan Gjalt him ôfspilen. Mar ek krige se ferhalen te hearren fan oaren yn de pream oer harren tiid dat se yn it gebiet wenne, libbe of wurke ha. 

Cees van der Meulen lit in foto sjen fan eartiids doe’t it hiele lân derûnder strûpt wie.

De fartocht gie fansels lâns ”Luctor et Emergo”, de pleats dêr’t Gjalt yn syn bernejierren opgroeide. 

De pleats “Luctor et Emergo” ferskûle achter de beammen

Mar ek oare pleatsen en wenningen, lykas ‘Cuba’, ‘Labân’, ‘Sytze en Maaike-hússtee’ en al dy oare pleatsen dy’t yn it boek neamd wurde.

Sa’n twa oeren ha de minsken harren tige fermakke mei yndrukken fan it gebiet en de moaie ferhalen ûnderweis.

Jan Castelein, berne en opgroeid yn Warten, wist ek boeiende ferhalen te fertellen

Foarôf en nei de fartocht wie der noch fan alles te belibjen by de ‘Greidbuorkerij’ en it ‘Earmhûs’. Sa koe der potstro of grauwe earten iten wurde, waarden netten en foeken taand yn de grutte taantsjettel wienen in pear manlju op âlde kachels oan it fiskbakken en Gjalt de Groot stie der te ielrikjen. In stikje muzyk makke it feest kompleet.

Sneons wienen Bouwe en Hindrik Kooistra ûnder de heakap oan it flechtsjen en sneins sieten Cor Snoeij en Lolke van der Meer op dat plak. Cor: “Wy hienen in protte praters. Doe’t Lolke efkes fuort wie ferkocht ik twa moaie wetterlânkuorren fan Lolke. Letter ferkocht ik myn eigen ek noch (reid en flaaks). Dy binne wat goedkeaper, mar dat ferkeapet ek goed. Jo kinne de hannel net lizze litte.” Foar de folders fan De Strampel wie ek aardich wat belangstelling.

Bouwe en Hindrik Kooistra yn petear mei Bouwe de Groot

De nije banier fan de Strampel stie út en kaam goed ta syn rjocht.
Al mei al twa tige gesellige dagen en in moaie promoasje foar De Strampel.

Einen wurde wer wat warber

Grou, 19 septimber 2021

Nei lis- en briedperioade en it grut wurde fan de piken fernimme wy net safolle fan de einen. Se jouwe harren del en ûnderwilens krije se nije fearren. Om’t de einen dan in skoftke muoite ha mei fleanen binne se kwetsber. Se lûke harren werom en sykje beskerming tsjin rôfdieren.

Se sykje mekoar dan op. Yn de ôfrûne moannen koe men de einen soms ek wer yn groepen stil yn it lân sitten sjen, de snaffel yn de fearren en de eagen ticht. Mar der ûntgiet harren neat. Want as men stean bliuwt by de einen yn ‘e buert, dan komt de kop omheech en binne se wach..

Ek yn de doarpen sykje de einen elkoar ek op, wêrby’t in fisksteiger soms favoryt is..

De lêste wiken wurde einen wer aktiver en sjitte soms as in F35-strieljager troch de loft, soms ien mar ek groepkes fan in stik of fiif. Aldergelokst ha se gâns minder leven as de strieljagers. Watte? Men heart se net iens.

No’t it ferfeearjen hast wer dien is begjinne se ek wer pearkes te foarmjen en litte harren ek wer hearre. Op de foto’s hjirûnder is te sjen dat it ûnderskied yn uterlik ek wer wat sichtberder wurdt.

Der sit lykwols noch net in soad aksje yn, dat litte se graach oan de reidsnijers en de einekoerflechters oer…

‘Versmarkt’ Reduzum mei flechtdemonstraasje

Grou, 25 augustus 2021

No’t de measte minsken faksinearre binne wurdt der wer wat mear mooglik en kinne der wer wat aktiviteiten hâlden wurde mei ynachtname fan de koroanaregels.

Sneon 27 augustus sit Streampellid Bouwe de Groot te flechtsjen op de ‘Versmarkt’ by Ale de Jager.

Sjoch foar mear ynformaasje by Eveneminten

Bouwe seit dat hy de lêste wiken tige aktyf west hat: Ôfrûne wike tige drok hân mei de tarieding; 20 einekuorren en 20 fûgelbriedhúskes flochten. Fierders dizze wike noch 40 skeaven reid snien en drûge, en it flaaks skjinmakke en drûge.

De opslach fan Bouwe

Dit jier gjin flaaks by Gjalt de Groot

Holwert/Grou, 16 augustus 2021

Lykas ôfrûne jierren hat Gjalt de Groot dit jier ek wer flaaks ferboud foar it meitsjen fan einekuorren. Mar it rûn dit jier wat oars as oare jierren: troch de waarsomstannichheden is it gewaachs net goed groeid en kin de opbringst as mislearre beskôge wurde.

Gjalt skriuwt:
Myn perseeltsje (1600 kantemeter) is mislearre. Komt mar in tredde part ôf en dat is ek noch net moai (te koart). Ha niks te ferkeapjen.

Gjalt hat yntusken syn fêste ôfnimmers berjocht dien en trochstjoerd nei: Douwe v/d Weide, Zwarteweg 11, Blije (06-81940226).

It flaaks fan Gjalt yn bettere tiden

It tekoart oan flaaks hat Bouwe de Groot út Grou ynsprearre ta is sykjen fan in oplossing. Hjirby de oplossing fan Bouwe:

Kreeg ik vanmorgen een mail van Gjalt dat de Vlas oogst is mislukt en deze dus zeer schaars wordt. Ik dacht meteen aan de oliecrisis en dat toen de textiel schaars werd. De mode-industrie paste de mode aan en de minirok werd een hit. Velen van ons zullen de mooie lang damesbenen noch wel herinneren van toen. Dus elk nadeel heeft zijn voordeel.

Vanmorgen ging ik naar de schuur en telde mijn voorraad vlas en kwam tot de conclusie dat ik tekort had als ik zo door zou gaan met gebruik vlas per korf. Ik heb er 16 gemaakt en moet er nog ongeveer 90 maken.
De voorraad vlas van mij is rond de 60 korven met het huidig gebruik, dus hier moet iets aan gebeuren wil ik uitkomen.

Volgende actie hedenmorgen ondernomen: Nadat ik riet en vlas netjes had neergelegd  ben ik met nieuw model eendenkorf 2022 begonnen. Duurzaam dus bij de tijd.

De korf.

Startte ik tot gisteren met direct 8 banden, ben ik nu de eerste 3 slagen met 4 banden begonnen. Zo dat scheelde al 12 banden.
Als ik nu de rietslagen wat dikker maak, kan ik wat minder slagen maken dus werd de korf van 20 naar 16 slagen terug gebracht. Dat scheelt 3 maal 8 slagen, is 24 banden; plus de 12 is dat al 36 banden. Nu de minirok formule: waren mijn banden 10 vlasstengels dik, nu heb ik deze teruggebracht naar 6 stengels. Een besparing van 40 %. 

Besparing Duurzaam Model Eendenkorf  2022 

Minder banden eerste omslagen: besparing 12 banden , is 7%.
Van 20 naar 16 slagen is 4 slagen, oftewel een besparing van 20%.
Slanke mooie banden: besparing 40 %

Totale besparing rond de 65 %, dus van schaarste geen sprake meer. Ik had voor 60  korven riet maar nu voor 100 eendenkorven. Minirok Formule.  Dus totaal 44 banden minder is 15 minuten minder lang werk, dus elk nadeel heeft voordeel. Mocht er volgend jaar weer voldoende vlas zijn pas ik model 2023 wel aan. 

Even een foto van start model 2022 korf. Iedereen veel succes toegewenst.

Bouwe.

Komkommertiid

Grou, 9 augustus 2021

De simmerwiken wurde ek wol komkommertiid neamd as it om nijsfoarsjenning giet. In soad minsken binne op fakânsje, en om’t ek de einen ferfearjend fakânsje hâlde in aardich twitterberjocht fan in soarchsume ein.

Klik op it pylkje om it filmke te starten.

Nuddel

Wurdum/Grou, 28 july 2021

Jinke Kuperus út Wurdum kaam yn it augustusnûmer fan it moanneblêd Landleven in fraach fan in lêzer tsjin oer in foar him ûnbekend ding.

As betûft einekoerflechter seach Jinke fansels fuortdaliks wat it wie en skreau nei de redaksje fan Landleven:

De reaksje fan Jinke:

“In aug. 2021 van Landleven op blz 35 wordt gevraagd wie weet het (2).|
Wij hebben verschillende van zulke naalden. Sommigen met houten handvat en ook met ijzeren dwarsstuk. Deze is dan van brons zoals u schrijft. De schroevendraaier aan ONDERZIJDE behoort scherp te zijn (heeft soms ook een punt).
Het gat wordt gewoon als een naald gebruikt, om riet of stro of touw door een laag op te bouwen.
Dit is een EENDENKORFNAALD.
Google bij de vereniging (De Strampel) daar wordt deze naald gebruikt. De Friese vereniging van eendenkorfmakers.

mvrgr. Jinke Kuperus”

Jinke stjoerde der ek in foto fan in einekoer by.

De bekendheid fan de Feriening is wer wat grutter wurden.
Bedankt Jinke.

Briedresultaten (2)

Emmeloord/Wurdum/Grou 26 july 2021

Nei it berjocht ‘Briedresultaten Holwert’ binne der noch in pear reaksjes fan Klaas Stapensea kommen. Op de fragen fan Gjalt oer gelde aaien en de fruchtberens fan jerken. Klaas Stapensea skriuwt:

Later in de broedtijd neemt het aantal  paringen af. Er is door minder paringen (met verschillende woerden) relatief meer kans op onbevruchte eieren. Later in het seizoen zijn de woerden “moe” en bereiden zich voor op de wisseling van het verenkleed (wat ook veel energie kost).

Aan het einde van het voorjaar, het begin van de zomer, daalt de hormoonspiegel bij de woerden. Ze krijgen er minder zin in. Maar dat is bij het lengen van de dagen ook een kwestie van instinct.  Er zijn daarentegen veel paringen nodig voordat de hormonen bij de eendjes klaar zijn om eieren te leggen. 

Het is eigenlijk net als bij veel dieren en ook de mensen: Na zware arbeid worden we ook wat rustiger.

As it briedseizoen ôfrûn is geane de einen it trajekt fan ferfearjen yn en sykje se inoar op. Jerken en einen binne by it ferfearjen amper fan inoar te ûnderskieden. Oan de giele snaffel is te sjen dat it in jerke is.

Einen oan it ferfearjen

Jinke Kuperus melde earder dat by har wol 60 einepiken grut wurde binne.
“Ha noch 30 yn de stjelpen (wyt stippele en brune ). Ek noch noch 12 loslitten mar der binne seker 2 ophelle troch de mûzebiter (buizerd)”, seit Jinke.

Fûgelwacht Grou hat fan ’t maaitiid 8 kuorren útsetten; 6 kuorren wienen beset, yn ien koer leinen 2 gelde aaien. It tal útbrette aaien is net bekend, om’t der net kontroleard is fanwege de mooglike fersteuring fan de briedende einen. De measte kuorren stienen op strampels yn it wetter.
Fan de 3 kuorren yn it Wilhelminapark (Kuorreprojekt 2021) wie de koer op in strampel yn it wetter beset, de beide kuorren yn de beammen bleaunen leech.

Gelde aaien

Mûnein/Holwert/Emmeloord, 4 july 2021

Riepke Glas út Mûnein komt in oanfulling op de briedresultaten yn syn kuorren.

Fan ‘e wike by de kuorren lâns west, want ik hie wer 4 einen te brieden foar de twadde kear, trije wienen ûnderwilens útkaam. Yn dizze kuorren leinen yn elke koer ek 3 gelde aaien (hast alle jierren wol) en ik siet dêrom mei deselde fragen: hoe soe dit by oaren wêze. Mar ik moat sizze: by de earste lêch haw ik ek faaks wol ien of twa gelde aaien.

Der wie ek noch in briedgefal fan in blaudo (Ned: holenduif).

De earste lêch wie predeard en no sitte der twa jonge dowen yn de koer.

Op de fragen fan Gjalt de Groot yn syn bydrage ‘Briedresultaten Holwert‘ hie Klaas Stapesea in reaksje: letter yn it seizoen nimt neffens him it tal pearings ôf en is der troch de mindere pearings (mei ferskillende jerken) mear kâns op ûnbefruchte aaien.
Letter yn it seizoen binne de jerken ‘wurch’ en riede se harren ta op de wikseling fan it fearrenkleed en dat kostet ek enerzjy, is de útlis fan Klaas.

Gjalt freget him ôf oft it ek wêze kin dat ûnder ynfloed fan hormonen de pearingsdrift ôfnimt om’t it ferfearjen syn beslach krije moat. Dus dat ûnder in ôfnimmende  hormoanspegel by de jerken it tal gelde aaien by lette brieders tanimme kin?

Wy binne benijd oft hjir in ferklearring foar is.

Wy ha yn it Frysk ek in siswize ha oer gelde aaien:
’t Sil wol ’t ien of ’t oar wurde, in geld aai of in deade pyk.
Wat soksawat betsjut as: it sil wol neat wurde.

Wylde ein buorket achterút

Grou, 2 july 2021

Yn de Leeuwarder Courant fan 1 july stie yn de rubryk Opinie in stik fan Klaas Stapensea oer it achterútbuorkjen fan de wylde ein. In nijsgjirrich stik oer de ‘stille achteruitgang van de wilde eend’, sa’t fjildman Stapensea dat neamt.

De Strampel wurdt hjiryn ek oanhelle: ‘Het plaatsen van eendenkorven, bijvoorbeeld dankzij De Strampel, de Friese vereniging van eendenkorfvlechters, helpt.’

It folsleine artikel kinne jo hjir lêze.